Ανίσχυρες (και) ως καταχρηστικές καταγγελίες ασφαλιστικών συμβάσεων λόγω καθυστέρησης στην καταβολή του ασφαλίστρου

18-11-2016

Άκυρες κρίνονται σε ένα πλήθος πρόσφατων δικαστικών αποφάσεων οι καταγγελίες ασφαλιστικής εταιρίας λόγω καθυστέρησης καταβολής του ασφαλίστρου (ΠΠΑ 800/2016, 3903/2015, 3520/2015Logo_Symbol). Οι αποφάσεις διαπιστώνουν παραβίαση των προϋποθέσεων που θεσπίζονται από το άρθρο 6 παρ. 2 του ν. 2496/1997 για την εγκυρότητα της καταγγελίας λόγω καθυστέρησης στην καταβολή του ασφαλίστρου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει όμως το γεγονός ότι το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών δέχεται την ακυρότητα της  καταγγελίας της ασφαλιστικής σύμβασης  και σε περιπτώσεις που δεν  διαπιστώνει παραβίαση του άρθρου αυτού, κρίνει, ωστόσο, ότι η άσκηση του δικαιώματος καταγγελίας ενείχε, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, κατάχρηση δικαιώματος (ΠΠΑ 2880/2015, 2881/2015Logo_Symbol).

 α. Προϋποθέσεις νόμιμης καταγγελίας της ασφαλιστικής σύμβασης

Υπενθυμίζεται ότι το  άρθρο 6 παρ. 2 του ν. 2496/97 για την ασφαλιστική σύμβαση προβλέπει για την καταγγελία της σύμβασης λόγω καθυστέρησης καταβολής του ασφαλίστρου τα εξής:

«Η καθυστέρηση της καταβολής ληξιπρόθεσμης δόσης ασφαλίστρου δίνει το δικαίωμα στον ασφαλιστή να καταγγείλει τη σύμβαση. Η καταγγελία γίνεται με γραπτή δήλωση στον λήπτη της ασφάλισης, στην οποία γνωστοποιείται ότι η περαιτέρω καθυστέρηση καταβολής ασφαλίστρου θα επιφέρει, μετά πάροδο (1) ενός μηνός από την κοινοποίηση της δήλωσης, τη λύση της σύμβασης».

Επομένως,  για την καταγγελία της ασφαλιστικής σύμβασης λόγω  καθυστέρησης στην καταβολή ασφαλίστρου ισχύουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

-          Ο λήπτης της ασφάλισης να βρίσκεται ήδη σε καθυστέρηση στην καταβολή του ασφαλίστρου κατά το χρόνο της καταγγελίας.

-          Η καταγγελία να γίνει με γραπτή δήλωση (έγγραφο) της ασφαλιστικής εταιρείας προς τον λήπτη της ασφάλισης, με  την οποία η εταιρεία γνωστοποιεί ότι η περαιτέρω καθυστέρηση καταβολής ασφαλίστρου θα επιφέρει, μετά πάροδο (1) ενός μηνός από την κοινοποίηση της δήλωσης, τη λύση της σύμβασης.

-          Το έγγραφο της δήλωσης καταγγελίας θα πρέπει να περιέλθει, στο λήπτη της ασφάλισης, για να αρχίσει να τρέχει η προθεσμία του ενός μηνός. Το δε βάρος απόδειξης για την περιέλευση αυτή φέρει η ασφαλιστική εταιρία.  Σε περίπτωση δε συστημένης επιστολής μέσω των Ελληνικών Ταχυδρομείων (ΕΛΤΑ), δεν αρκεί η εγχείρηση από τον ταχυδρόμο της γραπτής ειδοποίησης στον παραλήπτη ή η ρίψη του ειδοποιητηρίου ή της επιστολής στο γραμματοκιβώτιο του παραλήπτη, αλλά απαιτείται και η παραλαβή της συστημένης επιστολής, αυτοπροσώπως, από τον τελευταίο (χέρι με χέρι) οπότε εξασφαλίζεται η δυνατότητα γνώσης από μέρους του του περιεχομένου της. Συνακόλουθα, δεν εξομοιώνεται με παράδοση της συστημένης επιστολής στον παραλήπτη η αποστολή της από τον αποστολέα και η επιστροφή της σε αυτόν από το Ταχυδρομείο με την ένδειξη “αζήτητο” ή “ανεπίδοτο” (ΑΠ 510/2009, Δημοσίευση ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1951/2 006, ΝοΒ 2007. 1 154, ΕφΑθ 601 5/2011, ΔΕΕ 2012. 573).

-          Να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία του ενός μηνός

 β. Καταχρηστική η άσκηση του δικαιώματος καταγγελίας της ασφαλιστικής σύμβασης

Επιπρόσθετα, όμως, άσκηση του δικαιώματος καταγγελίας  θεωρείται  καταχρηστική όταν με βάση την προηγούμενη συμπεριφορά της εταιρίας ή την πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε ή τις περιστάσεις που μεσολάβησαν, έρχεται σε προφανή αντίθεση προς την ευθύτητα και εντιμότητα που πρέπει να κρατούν στις συναλλαγές ή προς τα επιβαλλόμενα χρηστά συναλλακτικά ήθη ή προς τον κοινωνικό ή τον οικονομικό σκοπό του δικαιώματος.  Έτσι, ενδεικτικά, όπως γίνεται δεκτό  στις με αριθμό 2880/2015 και 2881/2015 αποφάσεις του Πολυμελούς πρωτοδικείου ΑθηνώνLogo_Symbol,  τέτοια είναι η καταγγελία με την οποία  η ασφαλιστική εταιρία επιδεικνύει αντιφατική συναλλακτικά συμπεριφορά (venire contra factum proprium),  όπως συμβαίνει όταν ο λήπτης της ασφάλισης  κατέβαλε ανελλιπώς στο παρελθόν το ασφάλιστρο, και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις με καθυστέρηση πλέον των δύο μηνών,  με αποτέλεσμα αυτός να σχηματίζει σχετική πεποίθηση και εμπιστοσύνη στην διαμορφωμένη κατάσταση περί του τρόπου και του χρόνου καταβολής των ασφαλίστρων. Η καταγγελία της σύμβασης ασφαλιστικής κάλυψης μπορεί να κριθεί ως ένα δυσανάλογα επαχθές για τον ασφαλισμένο μέτρο, συνυπολογίζοντας το γεγονός ότι  η παράλειψη του τελευταίου αφορά την εμπρόθεσμη καταβολή μίας και μόνο δόσης, μικρής χρηματικής αξίας, ενώ επί πολλά χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από  σύναψη της ασφαλιστικής σύμβασης καταβάλλει το ασφάλιστρο. Σύμφωνα, εξάλλου, με την εντιμότητα που επιβάλλεται στις συναλλαγές, αν η εταιρία αλλάξει αιφνιδίως τον τρόπο πληρωμής του ασφαλίστρου, δικαιολογημένη θα ήταν η καταγγελία της σύμβασης  αν ο ασφαλισμένος επεδείκνυε επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά μη καταβολής δόσεων ασφαλίστρων, ή, στην περίπτωση της μη πληρωμής της μίας και μοναδικής δόσης, προηγείται προειδοποίηση, «δηλαδή κατόπιν τηλεφωνικής (ή και δια ζώσης) επικοινωνίας κάποιου υπαλλήλου ή του αρμόδιου ασφαλιστικού της συμβούλου με τον ασφαλισμένο, ο οποίος και θα τον ενημέρωνε για την αλλαγή του τρόπου καταβολής των ασφαλίστρων και το θέμα της μη πληρωμής, θέτοντάς του και προθεσμία προς τούτο και ενημερώνοντας τον παράλληλα για την πρόθεση της εναγόμενης εταιρίας να καταγγείλει την ασφαλιστική του σύμβαση.