Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Α 207) ο Ν. 4738/2020, ο νέος πτωχευτικός κώδικας που φέρει την ονομασία «Κώδικας Διευθέτησης Οφειλών και Παροχής Δεύτερης Ευκαιρίας». Ο κώδικας ενσωματώνει σε ένα ενιαίο νομοθέτημα όλες τις σχετικές διατάξεις, εντάσσοντας σε αυτό τόσο την πτώχευση των φυσικών προσώπων, καταργώντας τον ν. 3869/2010 (νόμο Κατσέλη), όσο και τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης των χρεών. Ο νέος Κώδικας τίθεται σε ισχύ την 1η.1.2021, ενώ, για την εξειδίκευση επιμέρους διατάξεών του προβλέπεται η έκδοση περισσοτέρων των 50 (κοινών) υπουργικών αποφάσεων.
Οι αλλαγές που φέρνει είναι σημαντικές, συγχρόνως όμως και αμφιλεγόμενες (βλ. στα άρθρα: Δ. Σπυράκου, Σχέδιο πτωχευτικού κώδικα και δεύτερη ευκαιρία).
Η πτώχευση, με αίτηση πιστωτή ή οφειλέτη, παραμένει καταρχήν αρμοδιότητα του Πολυμελούς Πρωτοδικείου, με τις ίδιες καταρχήν προϋποθέσεις. Στις σημαντικές, όμως, αλλαγές ανήκουν η καθιέρωση τεκμηρίου για την επέλευση της αδυναμίας πληρωμής, οι ταχύτερες διαδικασίες ρευστοποίησης (και των προθεσμιών και διαδικασιών πλειστηριασμών), η διευκόλυνση των πιστωτών στη ρευστοποίηση της περιουσίας της επιχείρησης ως συνόλου, η ευελιξία σύγκλησης και η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της συνέλευσης των πιστωτών κ.ά.
Περαιτέρω, διευρύνεται ο κύκλος των πτωχεύσεων μικρού αντικειμένου, οι οποίες πλέον υπάγονται στα αρμόδια Ειρηνοδικεία. Οι πτωχεύσεις αυτές αφορούν φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις για τις οποίες συντρέχουν δύο από τα ακόλουθα κριτήρια: α) Το σύνολο του ενεργητικού ή περιουσιακών στοιχείων δεν υπερβαίνει σε αξία το ποσόν των 350.000 ευρώ, β) το καθαρό ύψος κύκλου εργασιών δεν υπερβαίνει το ποσόν των 700.0000 ευρώ και γ) ο μέσος όρος των απασχολουμένων δεν υπερβαίνει τα δέκα άτομα.
Ο νέος Κώδικας παρέχει τη δυνατότητα πλέον την πτώχευση των φυσικών προσώπων να την αιτηθεί και οποιοσδήποτε πιστωτής, φέρνοντας τα φυσικά πρόσωπα αντιμέτωπους με τον σοβαρό κίνδυνο ταχείας ρευστοποίησης της περιουσίας τους. Στην περίπτωση αίτησης πτώχευσης, το φυσικό πρόσωπο υποχρεούται να παραδώσει την κατοχή της κατοικίας του στον σύνδικο μέσα σε έξι μήνες από τον ορισμό του.
Για μία περιορισμένη κατηγορία φυσικών προσώπων, κατά βάση γι’ αυτούς που δικαιούνται επίδομα ενοικίου, προβλέπεται η δυνατότητά τους να αιτηθούν την αγορά της κατοικίας του από ιδιωτικό φορέα που θα συσταθεί για το σκοπό του νόμου, ώστε να τους τη μισθώσει. Είναι πάντως ασαφές, λόγω της παραπομπής στις υπουργικές αποφάσεις που θα εκδοθούν και στη σύμβαση που θα υπογραφεί, αν ο ιδιωτικός φορέας δεσμεύεται πράγματι στην αγορά του ακινήτου σε περίπτωση αίτησης. Το σχετικό άρθρο προβλέπει τη δυνατότητα επαναγοράς του ακινήτου από το φυσικό πρόσωπο, εφόσον, σε κάθε περίπτωση, αποπληρωθούν μισθώματα δωδεκαετίας και δίχως αυτά να υπολογίζονται για τη μείωση του τιμήματος επαναγοράς.
Με δεδομένο ότι ο νέος κώδικας δεν προβλέπει προστασία της κύριας κατοικίας, αποκτά μεγαλύτερη σημασία η προσέγγισή μας, σύμφωνα με την οποία και μέχρι την 31.12.2020 είναι δυνατή με βάση τις γενικές διατάξεις του ν. 3869/2010 η προστασία της κατοικίας και η εξαίρεση αυτής από τη ρευστοποίηση, βλ. αναλυτικά τη μελέτη των Χρ. Παπαστάμου/ Δ. Σπυράκου, Η προστασία της κύριας κατοικίας στο Ν 3869/2010, μετά την κατάργηση των παραγράφων 2 έως 4 του άρθρου 9, και στο Ν 4605/2019, στις Εφαρμογές Αστικού Δικαίου 2019, σελ. 1099 – 1108
Από τις αλλαγές για την εξυγίανση και την προληπτική αναδιάρθρωσης των χρεών επισημαίνονται εν προκειμένω η επέκταση της δυνατότητας εξυγίανσης σε κάθε οφειλέτη με επιχειρηματική δραστηριότητα, όχι, επομένως, σε φυσικά πρόσωπα με διαφορετική δραστηριότητα, η τροποποίηση των ποσοστών συναίνεσης των πιστωτών στο 50% και για τις δύο κατηγορίες αυτών, το τεκμήριο συναίνεσης του Δημοσίου και η, υπό προϋποθέσεις, παράκαμψη της συναίνεσης του οφειλέτη για την επίτευξη της συμφωνίας εξυγίανσης.
Η απαλλαγή του οφειλέτη φυσικού προσώπου από τα χρέη προβλέπεται μετά από χρονικό διάστημα, από ένα - αν υπάρχει αξιόλογη περιουσία προς ρευστοποίηση- ή τρία έτη. Ωστόσο, ως κύρωση για μη τήρηση υποχρεώσεων από τη διαδικασία ή παραδοχής δόλιας υπαιτιότητας του οφειλέτη στην πρόκληση της αδυναμίας, προβλέπεται είτε επιμήκυνση του χρονικού διαστήματος εξυπηρέτησης ή και η διατήρηση μέρους του χρέους.
Ο Κώδικας καθιερώνει έναν εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών προς τους χρηματοδοτικούς φορείς, ο οποίος υπό προϋποθέσεις μπορεί να συμπεριλάβει και απαιτήσεις του Δημοσίου και των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης. Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά, με τη χρήση ειδικής πλατφόρμας της Ε.Γ.Δ.Ι.Χ., και μπορεί να οδηγήσει, εφόσον γίνει δεκτή η διαμεσολάβηση από την πλειοψηφία των πιστωτών, σε αναστολή των καταδιωκτικών μέτρων επί δίμηνο.